سورگ آباد - پاتلی

سنت در لغت به معنی راه و روش ، طریقه و عادت است و به مفهوم دینی عبارت است از رفتار و اعمالی که نفس صریح کتاب دینی درباره آن وجود ندارد . مفهوم غیر دینی آن در مردم شناسی مورد مطالعه قرار میگرد .

معمولا به صورت جمع و مترادف با آداب و رسوم بکار می رود .

 در این زمینه سنت و آداب و رسوم عبارتند :  از اعمال و رفتارهایی که در خانواده ، قبیله و جامعه از زمانهای گذشته به ارث رسیده و برای انجام آن اعمال در رفتار ، دلیل منطقی یا دستور صریح یا قانون مدنی وجود ندارد . سنن و آداب و رسوم که در شمار دانش عامیانه ( فولکور ) محسوب می شود دارای چندین ویژگی است که عبارتند - رواج و اجرای آن عمومیت داشته باشد

- اجرای آن در جامعه تداوم داشته و حداقل از یک نسل به ارشاد رسیده باشد بطور عادی و غیر اجباری افراد جامعه به آن عمل کنند .

هر سنت معمولاً در بدو پیدایش بدعت شمرده می شود و رفته رفته به دلیل تکرار به سنت مورد قبول عامه تبدیل می گردد . گاهی انسان اعتقادات خرافی را با سنت ها و آداب و رسوم درهم می آمیزد که باعث پیدایش گونه های متفاوت اعتقادات و سنت ها می گردد . از آنجا که آداب و رسوم جزء زندگی معنوی محسوب می شود . باورهای یک قوم در ارتباط با شرایط زیست محیطی یا باورها اقوام دیگر متفاوت است ، زیرا آداب و زاییده آنها نیستند ، بلکه طی قرون متمادی در طول زندگی نسل ها مختلف بوجود آمده اند ، با مطالعه این باورها در کنار عناصر دیگر فرهنگ ، می توان نحوه زندگی و تفکر آن قوم را شناسایی کرد .

انواع بازیها :

انواع بازیها

1-بازیهای رقابت گروهی                   2-بازیهای رقابت فردی

1-بازیهای(رقابت گروهی)

1-1-رمازا

دراین بازی که در زمین های شنی و نرم انجام می شود،افراد به دو گروه تقسیم می شوند.یک گروه به عنوان مهاجم یک گروه بخ عنوان مدافع که مار دفاع از یک نشانه که به آن آب (یو) می گویند برعهده می گیرند.

هنگام شروع بازی نفرات با دست راست پای چپ را از پشت یا بالعکس گرفته با سر و سینه و یک دست دیگر به حریف حمله می کنند.

هرکس پای او به زمین برخورد کند،خودبخود از دور بازی حذف می شود.گروهی که مهاجم هستند سعی دارند یاران خودرا بیشتر به نشانه آب برسانند و گروهی که محافظ هستند،سعی دردفاع از آن نشانه ودورکردن حریفان دارند.

در پایان نفرات گروه مهاجم که به آب رسیده اند،با نفرات گروه محافظ که هنوز دردور بازی هستند سنجیده می شوند.هرگروه که نفرات آن بیشتر باشد برنده است و دور بعدی می توانند مهاجم بازی شوند.

1-2-دارتوپا

وسیله بازی:توپی گرد و کوچک و چوبی که به وسیله آن توپ را به هوا پرتاب می کنند.

محیط بازی:زمینی به اندازه زمین فوتبال یک سر زمین به منزله خط شروع و سر دیگر زمین به منزله پایان و نشانه آب مشخص می شود،دو طرف چپ و راست زمین اوت محسوب می شود.

نحوه تقسیم زمین بازی:داور به طور جداگانه برای هرگروه چندین توپ به هوا پرتاب می کند. هرگروه که توپ بیشتری ازهوا بگیرد خط شروع بازی را در اختیار می گیرند نوع دیگر نحوه تقسیم زمین این است که داور از گروه ها می پرسد چه کسی زمین و چه کسی سرخط را می خواهد.

پس ازاین که معلوم شد هر گروه چه می خواهد داور با چوب ضربی به توپ می زند،سپس فاصله محلی که توپ را پرتاب کرده تا انتها زمین با چوب می شمارد.آخرین شمارش مخصوص کسی است که آن چیز را قیده کرده است.

نحوه بازی:گروهی که سرخط هستند درابتدا هرکدام دو ضربه به توپ می زنند.اگر گروه مدافع که در میدان بازی هستند توپ را در هوا بگیرند به سرخط برمی گردند،اگرنگرفتند،بازی ادامه پیدا می کند،زمانی که یکی ازبازیکنان سرخط توپ را به هوا می زند،بقیه یاران باید خود را به نقطه آب که قبلاٌ مشخص شده برسانند وبرگردند یا بمانند.

اگر در مسیر رسیدن یا برگشتن به آب حریفان با توپ اورا بزنند،آن نفراز دور بازی حذف می شود،در صورتی که خود را به سرخط برساند صاحب دو امتیاز برای ضربه زدن به توپ می شود.اگر بازیکنان سرخط ضربه های خود را بزنندو نتوانند خود رابه آب برسانند و برگردند،کل گروه بازنده می شوند و گروهی که درمیدان بازی حفاظت آب را برعهده داشتند دوباره از سرخط بازی را شروع می کنند،بازی همچنان ادامه پیدا می کند.

یکی از قوانین بازی این است که اگر بازیکنی سرنقطه آب باشد در صورتی که حریفان ضربات خود را بزنند و او نتواند برگردد داور چندین بار توپ رادر کنار او به هوا می اندازد تا او با فرار کردن خود را به سرخط برساند،اگردر حین فرار او را زدند کل گروه بازنده می شوند و گروه دیگر به سرخط می آیند و بازی همچنان به صورت دورانی ادامه پیدا می کند.

اگر اورا نزدند می تواند با زدن ضربات جدید یاران خود را به آب برساند و برگرداند.از دیگر قوانین بازی این است که اگر یکی از یاران ضربه ای هوایی بلندی به توپ بزند کسانی که هنوز ضربات اولی خود را نزده اند می توانند دو بار،به سرنقطه آب بروند و برگردند و پس از برگشت می تواند دو ضربه اضافه به ضربات اولی بزنند که به این ضربات((دارُن یارالله)) می گویند.

2-بازیهای که رقابت آنها فردی است:

1-2-مجولا

نوع بازی:گروهی

رقابت:فردی

تعداد بازیکنان:نامحدود

میدان بازی:دایره ای به قطر دو یا سه مترو خطی به فاصله هفت متراز آن دایره به منزله خط شروع بازی مشخص می شود.

وسیله بازی:چندین مهره از مفصل استخوان پای گوسفند(مجول) ویک عدد سنگ تخت که به گل می گویند.

نحوه شروع بازی:هریک از بازیکنان مهره های خود را به هوا می اندازند.مهره هرکس که به صورت عمودی بر زمین قرار گیرد شروع کننده بازی است.

برای شروع بازی مهره ها را در وسط دایره در یک ردیف می چینند.بازیکن شروع کننده از سرخط با سنگ مهره ها را هدف قرار می دهد.اگرسنگ به مهره ها برخورد کند،پس از آن می توانند بازی را از نزدیک دایره شروع کند و با هر ضربه می تواند یک یا دو مهره را هدف بگیرد.

اگربیش از دو مهره را بزند آنها را دوباره داخل دایره قرار می دهد و بار دیگر خود آنها را هدف می گیرد و اگر نتوانست بازیکنی دیگر آن را مورد هدف قرار می دهد.

اگر با هر ضربه ای توانست یک مهره را بزند بازی به وسیله همان نفرادامه پیدا می کند و اگر نتوانست مهره ای را بزند نوبت نفر بعد می شود و بازی همچنان ادامه پیدا می کند تا این که چه کسی مهره بیشتری را هدف قرار می دهد.

2-2-پَت پَ توکا

نوع بازی:گروهی

رقابت:فردی

تعدادبازیکن:نامحدود

میدان بازی:اطراف یک نشانه که به آب معروف است.

نحوه بازی:یک نفر نگهبان نقطه آب می شود و بقیه با زیکنان می خواهند به طور مخفیانه خود را به آب برسانند.

نگهبان بایدقبل از اینکه بازیکنان به آب برسند بایدآنها را با دست لمس کند یا با شیء ضربه ای به آنها بزند.به این ترتیب آن بازیکن حذف می شود.

نحوه بازی در شب:در شب لازم است نگهبان فقط بازیکنان راببیند و افرادی را که می بیند باید به کمک او بیایند و زود تر دیگر بازیکنان را پیدا کنند.

2-3-چهَ گریستکا:

این بازی حالت کشتی آزاد است که دو نفر سر،و گردن و پا یک دیگر  را می گیرند تا چه کسی پیروز خواهد بود.

2-4-لتنگا

لتنگ،لنگی بافته شده و بلند که در این بازی مورد استفاده قرار می گیرد.این بازی در شب انجام می شود نفرات در میدان بازی قرار می گیرند و یک نفراز سر خطی که مشخص شده لنگ را در میان انگشتان پا می گیرد و از پشت سر آن را به طرف میدان بازی پرتاب می کند.

از میان نفرات بازی هرکس لنگ را از هوا بگیرد.برای بار دوم یا بعد نوبت به او می رسد در صورتی که نفرات لنگ را از هوا نگیرند بازی به وسیله همان یک نفر به جلو کشیده می شود تا به خط پایان برسد.

2-5-تهیلا

چند نفر پشت به هم می کنند و رو به میدان بازی دارند،یک نفر سعی دارد ضربه ای به آنان بزند و از میدان خارج شود.

افرادی که دور هم هستند اگر قبل از خارج شدن او را دستگیر کنند او باید به جمع آنان بپیوندند و کسی که اورا دستگیر کرده به جای او مسئول ضربه زدن می شود.

2-6-گرکچوسکا

این بازی در شب انجام می شود.همه بازیکنان به سر خط می آیند.یک نفرشیء را به طرف محیط بازی پرتاب می کند و بعد از پرتاب همه بازیکنان به دنبال آن می گردند.هرکس آن را پیدا کرد با صدای بردنی برد به طرف خط می رود و کسی که شیء را پیدا کرده دوباره آن را پرتاب می کند و همچنان بازی ادامه پیدا می کند.

2-7-گرمچکا

ابتدا بازیکنان به دو گروه تقسیم می شوند.یک گروه دور هم جمع می شوند یک شیء را داخل پاها یا دست های یکی از اعضای گروه قایم می کنند.

گروه مقابل باید بگوید شیء داخل دستهای چه کسی است و هرکس او را پیدا کرد بار دیگر خود قایم کننده در میان گروه می شود.

2-8-چوس

این بازی همان کشتی سنتی است.دو نفرهم وزن کمر همدیگر را می گیرند،تا حریف خود را به زمین بزند،اگر کسی پای خود را پشت پای حریف بدهد،خطاست و به آن پاپلنگ می گویند.

2-9-چکرا

یک نفر انگشتان سبابه و شصت دو دست را مقابل هم به صورت دایره باز نگه می دارد و دیگر نفرات انگشت سبابه خودرا به صورت عمودی در دست او می آورند و برمی گردانند او سعی دارد انگشت آنهارا بگیرد،دست هر کسی را گرفت،او باید دست خود را بگیرد تا بقیه دست خودرا در دست او بیاورند و سریع برگردانند همچنان بازی ادامه پیدا می کند.

2-10-چوکا

یک مربع چهار ضلعی بر روی زمین رسم می کنند و حد فاصل هر ضلع را به هفت قسمت تقسیم می کنند،برای اینکه هر نفر این فواصل را بپیماید،چهار چوب که پشت و رو دارند،بر زمین می اندازند،با تعداد چوبهای که به رو افتاده فاصله را می پیمایند، هرکس زود تر به نقطه پایان برسد برنده است.

2-11-شاه و وزیر

در این بازی از شش جهت کبریت دو جهت را که به صورت تخت می باشد،دزد و دو جهت را که کبریت به صورت عمودی بر زمین قرار می گیرد یک طرف شاه وطرف دیگر  وزیراست و دو طرف سر کبر یت را سرباز نامگذاری می کنند.

یک دور کبر یت را به هوا می اندازند تا اینکه شاه و وزیر مشخص شوند.و بعد از آن هرکس کبریت را انداخت و روی دزد آمد ،شاه دستور می دهد وزیر کتک می زند،همچنان در دور بازی کبریت را می اندازند تا اینکه شاه و وزیر به دست دیگران بیفتند.

2-12-آزمایش چشم به وسیله کبریت

چند چوب کبریت را روی سر کبریت به طرز ما هرانه ای نصب می کنند.هریک از نفرات به ترتیب یک چشم خود را بسته و یک دست دیگر را آرام آرام به طرف کبریت که چند چوب بر روی آن قرار گرفته می برد.

 تا چوب های  نصب شده روی کبریت را هدف قرار دهد.

جالب اینجا است که أکثر افراد قبل از اینکه دست آنها به نشانه برسد ضربه خود را در هوا می زنند که باعث خنده تماشا گران می شود.

2-13-خط خرگوش

میدان بازی:چندین دایره نزدیک به هم به فاصله ده تا بیست متر که هرکدام جای یک بازیکن است.

نحوه بازی:همه بازیکنان به جزءدونفر دارای یک مکان مشخص هستند.آن دو نفر که یکی به دنبال دیگری سعی دارد نفر تعقیب شده را قبل از اینکه به خانه یکی بازیکنان برسد لمس کند.اگر کسی او باید مسئول تعقیب باشد،اگر نفر فراری به خانه هریک از بازیکنان رسید آن بازیکن به جای او در محیط فراری می شود.مسئول تعقیب او را تعقیب می کند کاهی در بازی که فرد فراری فردی قوی است عمداٌ به خانه بازیکنان نمی رود و مسئول تعقیب نمی تواند او را بگیرد در این حلت او از دور بازی حذف می شود کسی دیگر مسئول تعقیب می شود و بازی ادامه پیدا می کند.

2-14-پرش

دوازده نفر در یک ردیف با فاصله قرار می گیرند.نفر اول کاملاٌ نشسته و نفر دوم به بعد کم کم بلند تر از یک دیگر می نشیند.از نفر ششم به بعد به صورت نیم خیز می ایستند تا اینکه نفر دوازدهم کاملاٌ ایستاده باشد به ترتیب یک نفر کار پرش را از روی هریک از نفرات که به طور جداگانه قرار گرفته انجام می دهد.

اگر به نفری رسید و نتوانست از روی آن بپرد،پرش کننده جای آن نفر را می گیرد و کار پریدن را ادامه می دهد بازی همچنان ادامه پیدا می کند تا اینکه نوبت پریدن به کسی برسد که بتواند از روی فردی که کاملاٌ ایستاده بپرد.

2-15-چهِ چیس کوِ

این بازی به آلاکلنگ معروف است یک چوب را به صورت عمودی با ارتفاع یک متر حفر می کنند و سر آن را به صورت گرد می تراشند،مقداری روغن بر سر چوب می ریزند و چوبی به بلندی چهار یا پنج متر که وسط آن را به انداز چوب حفر شده می تراشند و آن را بر روی چوب به صورت افقی قرار می دهند یک نفر این طرف و نفر دیگر آن طرف چوب می نشینند و به صورت دورانی بالا و پایین می شوند.

2-16-کل گردونکا

نوع:رقابت فردی

تعداد نفرات:2الی3نفر

وسیله بازی:10الی20مهره برای هر نفر

محیط بازی:10گودال کوچک که به اندازه کاسه ای هستند.

ابتدا 10گودال کوچک بر روی زمین مشخص می کنند.گودال ها را به صورت مساوی یک درمیان بین هم تقسیم می کنند.

هریک از نفرات برای خود یک گودال به عنوان خزانه در نظر می گیرند در آن مهره می ریزند ولی بر نمی دارند.بعد هریک از نفرات مهره های خود را بین گودال ها تقسیم می کنند.مکهره آخری به هر گودالی رسید،تمام مهره های آن را بر می گیرند و مهره هارا دوباره در درون گودال ها تقسیم می کنند. اگر مهره آخر به خزانه رسید به اصطلاح سر چشم شده و حق ادامه بازی ندارد،نفر دیگر بازی را به همین روال ادامه می دهد تا اینکه کدام یک از نفرات کُل مهره های خود را زودتر در خزانه گرد آوری می کند.

2-17- تی تلنگ جو

این بازی که بیشتر اختصاص به دختران دارد یک نفر سر گروه می شود به صورت چهار زانو نشسته و بقیه از کنار او و به پشت خوابیده به طوری که در امتداد یک خط صف بلندی را تشکیل می دهند.

یک نفر به عنوان قاصد افراد مظلوم و شرور تاریخ برای گرفتن مهمانی یا نذری پیش سرگروه می آید.در صورتی کهئ قاصد از طرف انسانهای با ارزش مثل امام حسین و دیگر بزرگان اسلام باشد هریک از نفرات را به عنوان گوسفندی به او هدیه می دهد،اگر قاصد از طرف افراد شرور مثل یزید و امثال آن باشد،علاوه بر اینکه یکی از نفرات را به او هدیه نمی دهد ناسزا هم به او می گوید.

جالب اینجاست که نفر آخر را به هیچ کس نمی دهد. در پایان همه نفراتی را که به دیگران هدیه داده و از صف خارج شده اند جمع می شوند و آن نفر آخر را از دست او می گیرند.

2-18-کوتوکا و لوپتکا

این بازی اختصاص به دختران دارد با سنگ،چوب و شاخه های درختان خانه ای برای خود درست می کنند و همچنین با چوب و پارچه عروسکی برای خود درست می کنند که در اصطلاح محلی ((لوپت)) می گویند.

2-19-سرچاکا

این بازی یک نوع بازی دخترانه است.چندین سنگ را به فاصله مختلفی بر زمین می اندازند. یکی از سنگ ها را در دست گرفته و به هوا پرتاب می کند تا سنگ پرتاب شده به کف دست او می رسد یکی دیگر از سنگ ها را از زمین برمی دارد. همین طور باردوم که سنگ دوم را به هوا پرتاب می کند دو سنگ بر می دارد تا اینکه با پرتاب یک سنگ همه سنگ ها را از روی زمین بر دارد.

همچنین درطی مراحلی زمانی که سنگ ها را بلند می کنند نباید تکان بخورند.این بازی که پس از طی هر مرحله همچنان اجازه اجرای مراحل بعدی را دارد ادامه پیدا می کند.

 تا اینکه سنگ هارا به صورت زنجیری از زمین بلند می کنند و همه را به هوا پرتاب می کنند و دوبار در دست خود جمع می کنند.

در مرحله پایانی سنگ هارا از کف دست به صورت ماهرانه ای به پشت دست پرتاب می کنند هر چه تعداد سنگهای پشت دست بیشتر باشد امتیاز بیشتری نسبت به طرف مقابل خود می گیرد.از دیگر قوانین بازی این است که هربار حریف نتوانست مرحله  ای را انجام دهد و مرتکب خطا شود بازی به نفر دیگری واگذار می کند.

 منبع : کتاب فرهنگ عامیانه مردم قلعه گنج نوشته زمان صادقی